Uitgelicht

Wat speelt er momenteel op het gebied van gemeentefinanciën? Medewerkers van het expertisecentrum gemeentefinanciën van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten lichten enkele belangrijke onderwerpen toe.

Sisa: één stap vooruit en twee stappen terug 

Al een paar jaar verantwoorden gemeenten zich over de specifieke uitkeringen door middel van de zogenoemde Sisa-bijlage. Over het algemeen verloopt dit naar tevredenheid. Toegegeven: een fout of onzekerheid in de tabel wordt bij bepaalde uitkeringen veel te streng afgestraft en de precieze inhoud van de bijlage is te laat bekend. Maar de meeste betrokkenen vinden Sisa toch een verbetering.

Als vanouds
In 2012 hebben accountants die gemeentelijke jaarrekeningen controleren echter een flinke tik op de vingers gekregen. De controle van de Sisa-bijlage was in een aantal gevallen onder de maat. Dat bleek uit een steekproefsgewijze review door de rijksaccountants.
Over de ernst van de onvolkomenheden wordt overigens verschillend gedacht. De Algemene Rekenkamer (opperaccountant van het Rijk) en het ministerie van SZW, beide al geen groot voorstander van Sisa, waren op z’n zachtst gezegd ‘not amused’. Het ministerie van BZK, moeder van Sisa, moest met een effectief verbeterplan komen anders dreigde een niet-goedkeurende accountantsverklaring bij het Rijk.  U begrijpt dat de ambtenaren van BZK dit hun minister graag wilden besparen. Het bevreemdt dan ook niet dat accountants zich bij de controle van de gemeentelijke jaarrekeningen 2012 vooral op de specifieke uitkeringen storten. Of misschien is ‘ouderwets’ of ‘als vanouds’ wel een betere term dan ‘vooral’. Zoals een ambtenaar het eerder dit jaar tijdens een financieel regiooverleg verwoordde: ‘We zijn weer terug bij de manier van controleren voor Sisa. Niet de controle van de gemeenterekening is leidend maar die van de specifieke uitkeringen.’
 
Protocollen
Ook de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) schrok van de bevindingen uit de review. De NBA werkt aan een handreiking over de gevolgen voor de accountantscontrole van uitbesteding door decentrale overheden. Zeer relevant nu gemeenten steeds vaker taken uitbesteden en in samenwerking oppakken. Mogelijk is bij publicatie van deze bijdrage deze handreiking reeds verschenen.
Ik ben niet optimistisch over het deregulerende karakter van deze notitie. De NBA zal - mede in het licht van de eerder genoemde discussie en de internationale richtlijnen - risico’s zo veel mogelijk willen uitsluiten. Gemeenten zullen dan ook min of meer worden gedwongen om controle- en rapportageprotocollen op te stellen bij uitbesteding. Doen ze dit in onvoldoende mate, dan is nader overleg tussen de accountant van de gemeente en bijvoorbeeld de accountant van de sociale werkplaats noodzakelijk. Zo ontstaat een bouwwerk van protocol op rapportage
op controlerapport. Dan zal blijken dat we (met Sisa) eerst een stap vooruit hebben gezet, om vervolgens twee grote stappen achteruit te doen. Dit nog allemaal afgezien van wie voor dit meerwerk moet betalen.

Het kan wel!
Het blijft toch vreemd wat we elkaar binnen de overheid aandoen.
Waarom heeft het Rijk niet voldoende aan een goedkeurende accountantsverklaring bij een gemeentelijke jaarrekening?
Waarom is het zo erg als een specifieke uitkering bij een controle niet wordt geraakt? Waarom kan de accountant van een gemeente niet gewoon genoegen nemen met de goedkeurende verklaring bij de jaarrekening van de uitvoeringsorganisatie? Waarom kunnen we zo slecht omgaan met wat onzekerheid? Als we er samen vanaf willen, kan dit namelijk wel! Hiervoor is alleen wat relativeringsvermogen nodig, en de handtekening van een minister met lef. Ik heb er alvast een beetje ruimte voor gemaakt:

Handtekening: ..…………….…………….……….…………………..

Financiële prikkel voor herindeling?

Minister Plasterk heeft andermaal opgemerkt dat hij gemeentelijke herindelingen financieel aantrekkelijk wil maken. Zoals het nu is geregeld, ontvangt elke fusiegemeente al gauw tonnen minder van het Rijk. Dat zit zo. De algemene uitkering uit het gemeentefonds wordt verdeeld aan de hand van ongeveer zestig verdeelmaatstaven. Het vaste bedrag is zo’n maatstaf: elke gemeente ontvangt daaruit ongeveer 400.000 euro per jaar. Als vier gemeenten fuseren, worden vier vaste bedragen vervangen door één vast bedrag. Nu zijn er meer maatstaven gevoelig voor herindeling, maar het vaste bedrag spreekt het meest tot de verbeelding.
De minister pleit voor een financiële prikkel de andere kant op. Hij denkt daarbij niet zozeer aan het verder aankleden van de tijdelijke maatstaf herindeling. Op basis daarvan krijgt een heringedeelde gemeente gedurende vier jaar wat extra’s om frictiekosten op te vangen. Nee, de minister denkt aan een structureel hogere algemene uitkering voor de fusiegemeenten. De VNG is verklaard tegenstander van het structureel verhogen van de algemene uitkering voor nieuw gevormde gemeenten.

Kostenoriëntatie
Het is belangrijk dat de verdeling van het gemeentefonds op kosten georiënteerd is: elke gemeente wordt in staat gesteld om een vergelijkbaar niveau van voorzieningen te leveren, bij een gelijke belastingdruk.
Een gemeente met veel bijstandsgerechtigden of met een slappe bodem heeft gemiddeld hogere kosten dan andere gemeenten. Daarmee wordt bij de verdeling van het gemeentefonds rekening gehouden. Zo zijn er ongeveer zestig verdeelmaatstaven, waarmee kostenverschillen tussen gemeenten zo veel mogelijk worden gladgestreken.

Als de ideeën van Plasterk worden gevolgd, is het snel gedaan met de kostenoriëntatie. Een heringedeelde gemeente zou volgens de minister structureel meer geld uit de algemene uitkering ontvangen dan een
- qua kosten - vergelijkbare gemeente die al langer bestaat. Wel meer geld en niet meer kosten, is dat nu de bedoeling van de minister? Uiteraard is het niet verboden om de houdbaarheid van kostenoriëntatie te bespreken, maar dat moet dan goed voorbereid en ordelijk gebeuren. Niet na een min of meer los idee van de minister van Binnenlandse Zaken, waarmee het bereiken van een ad-hoc-doelstelling van het kabinet - minder gemeenten - moet worden bevorderd. Een volgend kabinet wil de verdeling mogelijk aanpassen aan doelstellingen op het terrein van duurzaam handelen of ouderenbeleid. Die weg moeten wij niet willen inslaan. De algemene uitkering betreft geld van de gemeenten en niet geld van de minister dat hij naar eigen inzicht over de gemeenten kan verdelen.

VNG tegen korting
Een volgend aspect is dat structureel extra geld voor herindelende gemeenten door de collectiviteit van de gemeenten moet worden opgebracht. De bestaande gemeenten worden dus niet alleen in de verdeling op achterstand gezet, zij moeten ook nog eens bijdragen aan de plus voor de nieuw gevormde gemeenten. En dan is er nog de korting in het Regeerakkoord die samenhangt met de beoogde vermindering van het aantal gemeenten. De korting bedraagt 180 miljoen euro in 2017, oplopend naar uiteindelijk 975 miljoen euro.
Het is u bekend dat deze korting door de VNG vierkant is afgewezen. Wat betekent deze korting bijvoorbeeld voor de gemeenten die niet zullen herindelen? We denken daarbij vooral aan de gemeenten met meer dan 100.000 inwoners.

Trefwoorden: Tags: Sisa

Uw bijdrage

Log in met om uw bijdrage te plaatsen.