Belastingen en gemeenten

Wat speelt er momenteel op het gebied van gemeentebelastingen? Medewerkers van het expertisecentrum Financiën en Economie van de VNG lichten de belangrijke onderwerpen toe.

Bepalen betekent betalen
Op 3 juni heeft de commissie Financiële ruimte voor gemeenten het rapport 'Bepalen betekent betalen' uitgebracht. Het rapport van de breed samengestelde onafhankelijke commissie onder voorzitterschap van Alexander Rinnooy Kan doet voorstellen voor een vernieuwde vormgeving van de gemeentelijke financiën die de verruimde verantwoordelijkheid van gemeenten weerspiegelt.

Rode draad is meer flexibiliteit in het financiële domein om de lokale democratie te versterken. Dit is urgent omdat het aantal taken toeneemt, terwijl de financiële ruimte niet mee ontwikkelt. Het gaat om méér beschikkingsbevoegdheid waar de benodigde euro's vandaan moeten komen, niet om méér euro's of een hogere belastingdruk.

De adviezen volgen vier sporen:

  • meer ruimte voor belastingen op lokaal niveau;
  • meer ruimte voor investeringen;
  • meer ruimte binnen de financiële verhoudingen;
  • meer ruimte door het verleggen van geldstroom.

Uitbreiding belastinggebied
Het gemeentelijk belastinggebied is daarbij het vertrekpunt. De commissie constateert, in navolging van eerdere studies, dat dit gebied substantieel verruimd moet worden. In eerste instantie zo'n 4 miljard euro schuift van rijksbelastingen via gemeentefonds naar lokale belastingen.

Het doel is een betekenisvolle band tussen bepalen, betalen en verantwoorden op lokaal niveau. De herziening van het belastingstelsel waar het kabinet aan werkt, vormt een window of opportunity. Ook het Rijk heeft direct belang bij een verschuiving omdat daarmee de belasting op arbeid (de wig) kan worden verlaagd.

Voor de uitwerking formuleert de commissie een aantal randvoorwaarden: geen stijging van de macro lastendruk, geen inkomensbeleid door gemeenten, geringe herverdeeleffecten tussen bewoners onderling en tussen bewoners en bedrijven en aansluiting bij de wens om de wig te verkleinen.

Op basis hiervan is getoetst aan de volgende criteria: substantiële opbrengst, stabiliteit, uitvoerbaarheid , geringe economische verstoring, no taxation without representation, no representation without taxation, zichtbaarheid en vergelijkbaarheid.

Concreet stelt de commissie voor een ingezetenenheffing in te voeren en de OZB te verbreden. De ingezetenenheffing (een bedrag per meerderjarige inwoner) kenmerkt zich door eenvoud, stabiliteit en voorspelbaarheid van de opbrengst, terwijl er nauwelijks herverdelingseffecten optreden en bijna alleen stemgerechtigden in de heffing betrokken worden.

De verbreding van de OZB bevat twee elementen: herinvoeren van de OZB van gebruikers van woningen (meer belastingplichtigen) en afschaffen van de verplichte vrijstellingen (bredere grondslag). Afhankelijk van het tarief zijn de opbrengsten substantieel en stabiel en de uitvoeringskosten gering. Bovendien worden stemgerechtigden in de heffing betrokken.

Voor beide heffingen geldt dat de inkomenseffecten via rijksmaatregelen geneutraliseerd kunnen worden, aldus het CPB. De koopkrachtplaatjes worden dus niet verstoord. De commissie benadrukt dat gemeenten zo veel mogelijk keuzevrijheid moeten krijgen om lokale voorkeuren te honoreren. De gereedschapskist is beter gevuld door de nieuwe heffingen, het is aan de lokale gemeenschap om daaruit te kiezen: wel of geen vrijstelling, ingezetenenomslag of een hogere OZB, etc.

Vereenvoudiging overige belastingen
Gelet op transparantie en uitvoerbaarheid adviseert de commissie om van de gelegenheid gebruik te maken om een aantal kleinere heffingen 'op te ruimen'.

De commissie beveelt het volgende aan:

  • Samenvoegen van de toeristen- en forensenbelasting tot een verblijfsbelasting.
  • De roerende woon- en bedrijfsruimtenbelastingen incorporeren in de OZB.
  • De huidige baatbelasting laten vervallen, omdat de al bestaande Bedrijveninvesteringszones (BIZ) een goed alternatief vormen.
  • De reclamebelasting, de hondenbelasting en de forensenbelasting afschaffen.
  • De parkeerheffing handhaven vanwege de regulerende werking.
  • De precariobelasting voor terrassen handhaven (vanwege het level playing field tussen bedrijven met een terras in eigendom en een terras op gemeentelijke grond), maar de precariobelasting voor leidingen afschaffen.

Overige aanbevelingen en vervolg De overige aanbevelingen vallen strikt genomen buiten het (lokale belasting-) kader van dit artikel, hoewel er directe raakvlakken zijn. Dit geldt zeker voor een onderzoek naar decentralisatie van de verhuurderheffing en naar gedeeltelijke verlegging van de opbrengsten energiebelasting.

In een eerste reactie noemt de VNG de voorstellen 'concreet en waardevol', hetgeen niet heel verwonderlijk is gezien de reeds langer geformuleerde wens voor een groter lokaal belastinggebied. De komende periode zal worden benut om de gemeenten te raadplegen, met als doel de door de commissie gesignaleerde window of opportunity te benutten en de adviezen om te zetten in wet- en regelgeving.

Trefwoorden: Tags: Financiering; Rinnooy Kan

Uw bijdrage

Log in met om uw bijdrage te plaatsen.