Uitgelicht

Wat speelt er momenteel op het gebied van gemeentefinanciën? Medewerkers van het expertisecentrum gemeentefinanciën van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten lichten enkele belangrijke onderwerpen toe. 

Na uitgebreid onderzoek, diverse voorpublicaties en informatiebijeenkomsten is de vernieuwing van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) na een traject van twee jaar een feit.

Vernieuwd BBV, vernieuwde inzichten?

Het BBV bevat de spelregels voor het opstellen van de begroting en de jaarrekening van provincies en gemeenten. Men kan nu echt met de nieuwe regels aan de slag voor de begroting 2017. Gemeenschappelijke regelingen hebben nog een jaar respijt en hoeven de nieuwe regels pas voor het eerst toe te passen op de begroting 2018.

Gemeentelijke autonomie en beleidsvrijheid
De verslaggevingsregels in het BBV geven op hoofdlijnen de principes weer die moeten worden gevolgd bij het opstellen van de begroting en jaarrekening. De invulling biedt ruimte door de gemeentelijke autonomie en beleidsvrijheid is en blijft een belangrijk uitgangspunt. Bij de vernieuwing heeft wel een aanscherping van een aantal regels plaatsgevonden ter bevordering van de eenvoud en vergelijkbaarheid, maar zijn deze uitgangspunten nog steeds behouden.

Zo blijft de vaststelling van de tarieven voor bijvoorbeeld riolering en leges een bevoegdheid van de raad, maar dwingen de nieuwe regels wel tot meer transparantie over de totstandkoming en de gemaakte beleidskeuzes. Ook de programmaindeling blijft vrij, maar de overhead moet wel apart zichtbaar worden gemaakt. Hoe de overhead wordt toegerekend aan de tarieven is vervolgens weer aan de gemeenteraad.

De verplichte taakvelden verbeteren de vergelijkbaarheid, maar worden opgenomen in een bijlage bij de begroting en hoeven niet zichtbaar te worden opgenomen in de programma's. De beleidsindicatoren daarentegen moeten wel worden opgenomen in de programma's. De raad bepaalt echter wat er met de indicatoren gebeurt. Voert de gemeente actief beleid op bepaalde indicatoren, dan zal de toegevoegde waarde bijvoorbeeld zitten in het benoemen van een streefwaarde voor die indicatoren in de begroting.

Bestuurlijk traject
Om de wijzigingen meer te laten zijn dan technische aanpassingen en de toevoeging van een aantal verplichte onderdelen, is het belangrijk om het bestuur en de raad te betrekken bij het vernieuwingsproces.

Belangrijk: betrek bestuur en raad bij het vernieuwingsproces. De wijzigingen zijn immers meer dan technische aanpassingen en toevoeging van verplichte onderdelen

Vormen de taakvelden bijvoorbeeld een goed niveau om bestuurlijk op te sturen? Wat wordt hierbij belangrijk ervaren? Kijk kritisch naar de huidige uitgangspunten, mate van detaillering van de administratie en exploreer de bestuurlijke en administratieve wensen en mogelijkheden. Richt de administratie en managementinformatie hier meteen goed op in. Ook een actualisatie van de toegewezen verantwoordelijkheden is vervolgens belangrijk. Kortom: grijp deze kans aan om de begroting, sturing en verantwoording eens goed onder de loep te nemen en betrek het bestuurlijk perspectief hierbij.

Vernieuwd inzicht!
Met de juiste insteek en bestuurlijke betrokkenheid biedt de vernieuwing een kans voor een efficiënte P&C-cyclus, gerichte sturing en inzichtelijke presentatie van de financiën en beleidseffecten. Het resultaat: vernieuwde inzichten!

Met bakken uit de hemel

Weet u het nog? Op de valreep van 2015 hebben ongeveer 200 landen in Parijs een klimaatakkoord weten te sluiten. Hiermee geven deze landen aan bereid te zijn om maatregelen te nemen voor het beheersbaar maken van de opwarming van de aarde.

Dit akkoord heeft alles met gemeenten en de gemeentebegroting te maken. Gemeenten staan immers met de voeten in de klei en ervaren de gevolgen van de opwarming van de aarde in de praktijk. Neem nou wateroverlast. Eerder bleek dat 83% van de gemeenten wateroverlast door hevige neerslag ziet als het meest urgente klimaatprobleem. Dat is niet voor niets.

Naast maatschappelijke gevolgen leidt een toename van regenwater ook tot hogere kosten voor gemeenten. Zo zijn gemeenten verantwoordelijk voor het financieren van alles wat te maken heeft met het inzamelen en verwerken van afvloeiend hemelwater. Momenteel dekken gemeenten deze zorgplicht uit de rioolheffing. Een toename van extreme hoosbuien zal dan ook drukken op de begroting van gemeenten.

Gemeenten staan met de voeten in de klei en ervaren de gevolgen van de opwarming van de aarde in de praktijk

De toename van hemelwater leidt ook op een andere plek in de waterketen ook voor hogere kosten. Uit het rapport 'Toekomstbestendige en duurzame financiering van het Nederlandse waterbeheer' blijkt dat 40 % van de waterzuiveringskosten veroorzaakt wordt doordat (relatief schoon) regenwater via het riool vermengd wordt met smerig afvalwater. Regenwater zorgt voor een 'verdunning' van het afvalwater waardoor het zuiveren duurder wordt. Gesteld kan dus worden dat klimaatverandering op het gebied van stedelijk waterbeheer tot financiële uitdagingen voor gemeenten leidt.

Naast klimaatverandering leiden ook andere ontwikkelingen, zoals demografische krimp, afhakers van het collectieve systeem, de Europese KRW en technologische ontwikkelingen bij gemeenten tot een levendig debat bij gemeenten rondom de financiering van (gemeentelijke) watertaken. En dan heb ik het nog niet eens gehad over de (vervangings)investeringen die veel gemeenten zullen moeten treffen doordat veel riolen aan het einde van hun levensduur zijn!

Momenteel denkt de VNG, op uitnodiging van Minister Schultz, samen met andere BAW–partners (IPO, Uvw, I&M) na over een toekomstbestendige en duurzame financiering van het Nederlands waterbeheer. Voelt u zich vrij om met ons mee te denken! Halverwege 2016 hoort u meer van ons.  

Trefwoorden: Tags:  

Uw bijdrage

Log in met om uw bijdrage te plaatsen.