Uitgelicht

Wat speelt er momenteel op het gebied van gemeentefinanciën? Medewerkers van het expertisecentrum gemeentefinanciën van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten lichten enkele belangrijke onderwerpen toe.     

Financieel akkoord over Omgevingswet

Op 21 april jl. hebben de gemeenten, waterschappen en provincies een akkoord gesloten met het ministerie van IenM over de financiering van de Omgevingswet. Deze wet was juist enige weken eerder door de minister van IenM succesvol door de Eerste Kamer geloodst.

De Omgevingswet probeert een oplossing te bieden voor de huidige knelpunten in het omgevingsrecht zoals tijdrovende procedures, lange doorlooptijden, hoge kos­ten en onvoorspelbaarheid van bestuurlijke en juridische procedures.

De huidige versnipperde wetgeving in de driehoek ruimtelijke ordening, milieu en natuur wordt voor de gemeentelijke uitvoeringspraktijk als belemmerend ervaren, waardoor nieuwe opgaven in de fysieke leefomgeving niet snel gerealiseerd kunnen worden.

Daarnaast hebben maatschappelijke trends als meer vertrouwen tussen overheden en minder regels voor inwoners en bedrijven een plaats gekregen in de nieuwe wet.

De Omgevingswet probeert een oplossing te bieden voor de huidige knelpunten in het omgevingsrecht

Belangrijk onderdeel van de Omgevingswet is gedragsverandering voor de overheid, kort door de bocht geformuleerd van toestemming vooraf naar toezicht achteraf. Bij burgers en bedrijven komt de verantwoordelijkheid te liggen, de overheid faciliteert de hiervoor beschikbare gegevens. 

Raamwet
De wet die vorige week is aangenomen is een raamwet. Veel moet nog nader worden geregeld. Om aan belanghebbenden voldoende informatie beschikbaar te stellen, wordt een digitaal stelsel gebouwd, waar alle relevante beschikbare informatie door de overheden (onder andere onderzoeken) wordt geplaatst. Alle onder de wet hangende Algemene maatregelen van bestuur (AmvB's) moeten nog worden aangenomen. Uiteraard moet geregeld worden hoe om te gaan met tegenstrijdige belangen, en die zijn er in het fysieke domein in ons dichtbevolkte land nogal snel.

Financiën

Bij een moderne wet horen moderne afspraken, zo moeten de onderhandelaars gedacht hebben. Omdat zowat alles nog moet worden gebouwd, wilde men op voorhand voorkomen dat er bij ieder nieuw puzzelstukje van de wet discussie zou ontstaan over wie wat zou betalen. Want zo gaat dat tussen overheden.

Gemeenten en provincies doen een beroep op artikel 2 van de Financiële-Verhoudingswet dat zegt dat het Rijk moet aangeven wat de kosten zijn van nieuwe wetgeving voor gemeenten en provincies en hoe deze worden opgevangen. Boter bij de vis. Probleem bij de Omgevingswet is dat er naast kosten ook baten zijn voor gemeenten. En dat het Rijk dan ook graag die baten zal willen afromen.

Raamovereenkomst
Om nu te voorkomen dat iedere keer opnieuw discussie ontstaat over de verwachte kosten en baten is een raamovereenkomst gemaakt. Het is namelijk niet eenvoudig om voor nieuwe wetgeving de kosten en de baten in kaart te brengen. Want ter voorbereiding van deze afspraken is wel onderzoek gedaan naar de kosten en de baten. Maar de bedragen die daar uitkomen werden door de deelnemers toch als boterzacht gekenschetst (aannames maal veronderstellingen).

Afspraken

Hoe ziet het financiële akkoord er nu uit? De partijen hebben afgesproken dat de investeringskosten voor de bouw van het digitale stelsel volledig worden betaald door het Rijk. De jaarlijkse onderhoudskosten van dit bouwwerk worden door alle partijen gedragen op basis van de verwachte baten.

Aangezien 70% van de baten bij de gemeenten neerslaan, betalen gemeenten 70% van de onderhoudskosten. Hoe groot en ingewikkeld het bouwwerk wordt - een Sagrada familia of Notre-Dame du haut - zal in gemeen overleg worden bepaald.

Batenverhoudingen
Verder is afgesproken dat in 2018 nog eens naar de batenverhoudingen zal worden gekeken. De invoeringskosten (transitiekosten genoemd in het akkoord) worden gedragen door de partijen zelf. Hierbij moet worden gedacht aan de opleidingskosten voor het personeel om te werken met de nieuwe wet, de aansluitingskosten op het centrale digitale stelsel en de lokale ict-infrastructuur.

Zo op het eerste gezicht lijkt er voor de gemeenten weinig winst te zitten in deze deal. Invoeringskosten en structurele onderhoudskosten horen 'normaal' vergoed te worden.

Waar zit dan de winst?
Afgesproken is dat de te behalen baten niet zullen worden afgeroomd door uitnames uit het gemeentefonds. Ook de herintroductie van de milieuleges (onderdeel van de wet) zal niet leiden tot een uitname. Dit is ook 'normaal' in deze procedures. Ter herinnering, enkele jaren geleden zweefde een uitnamebedrag van € 600 miljoen nog boven de markt. Verder is afgesproken dat de bestaande mogelijkheden tot kostenverhaal bij grondexploitatie ook in de AmvB's een plek zullen krijgen. 

Is het een goede deal?
Bestuurlijk zeker, want het creëert rust zodat er gebouwd kan worden aan het stelsel en de wet. Is het financieel een goede afspraak? Niemand zal het zeggen, onbekende kosten worden uitgeruild tegen onbekende baten.

Over 10 jaar zullen we het weten. Bij de onderhandelaars stond het succes van de wet voor de samenleving voorop. Daar mag je als overheid wel financieel risico lopen.

Trefwoorden: Tags: Omgevingswet

Uw bijdrage

Log in met om uw bijdrage te plaatsen.