Cruciale rol decentrale overheden in verduurzaming

De sleutel voor de energietransitie ligt op decentraal niveau. Een goede dialoog met bewoners en ondernemers, het doorlopen van zorgvuldige processen én besluitvorming zijn essentieel. Juist decentraal ligt de uitvoeringskracht. Bovendien zijn de decentrale overheden verantwoordelijk voor de ruimtelijke inpassing die nodig is bij deze overgang naar een circulaire samenleving. Cora-Yfke Sikkema, wethouder duurzaamheid van de gemeente Haarlem, vertelt over de ambities van Haarlem.

Het aanbod van de decentrale overheden om samen met het Rijk te investeren in een duurzaam Nederland geldt nog steeds. Dat staat in een ansichtkaart aan informateur Gerrit Zalm van IPO, VNG en de Unie van Waterschappen.

Gemeenten, provincies en waterschappen hebben grote ambities om een serieuze bijdrage te leveren aan de klimaatdoelstellingen door stevig in te zetten op energiebesparing, circulair en hernieuwbaar.

Gemeenten, provincies en waterschappen willen stevig inzetten op energiebesparing, circulair en hernieuwbaar

Energieakkoord is slechts tussenstap
Steeds meer gemeenten werken aan realisatie van de ambities zoals geformuleerd in het energieakkoord. Een aantal hebben al een langere-termijn-investeringsagenda opgesteld om te komen tot energieneutraliteit, klimaatrobuustheid en een circulaire economie. Zo ook Haarlem.

Haarlem Aardgasvrij 2040
Wethouder Sikkema: 'In Haarlem doen we wat het Rijk voorschrijft. Tegelijkertijd heeft het gemeentebestuur een hogere ambitie met het duurzaamheidsbeleid. Haarlem wil al in 2030 klimaatneutraal zijn (met CO2-compensatie), aardgasvrij in 2040 (zonder CO2-compensatie). Het Rijk streeft hiernaar in 2050.' De Haarlemse gemeenteraad diende in juni 2015 een motie in waarin ze vraagt om werk te maken van de klimaatzaak naar aanleiding van de rechtszaak van Urgenda tegen de Staat (Motie 71 'Klimaatzaak: werk aan de winkel'). Het college geeft daar vorm aan en kiest voor het versneld uitvoeren van het klimaat- en energiebeleid.

Drie knoppen
Hoe pak je zo'n gigantische ambitie aan? 'Allereerst is gekeken naar het huidige energieverbruik. We weten nu hoeveel energie er wordt verbruikt - in de gebouwde omgeving met straatverlichting, woningen, kantoren en bedrijfsgebouwen, industriële processen en mobiliteit - en waarvoor de energie wordt verbruikt.


Cora-Yfke Sikkema, wethouder duurzaamheid
bij de gemeente Haarlem (FOTO: Bibi Veth)

In de toekomst zal er meer elektrische energie worden gebruikt, om huizen te verwarmen, te koken, computers te voeden en auto’s op te laden. Daarnaast hebben we laten inventariseren welke manieren er zijn om minder energie te verbruiken en om elektriciteit en warmte hernieuwbaar op te wekken.'

Genoeg ingrediënten voor een routekaart, gebaseerd op drie zogenaamde 'knoppen' die Haarlem in beweging wil zetten:

  1. Energiebesparen door gedragsbeïnvloeding en isolatiemaatregelen;
  2. Opwekken elektriciteit op basis van hernieuwbare bronnen;
  3. Voorzien in warmte met hernieuwbare bronnen.

Belangrijkste uitdaging vormt duurzame warmte. Enerzijds omdat meer dan de helft van het energieverbruik in een stad als Haarlem nodig is om warmte op te wekken. Anderzijds omdat Nederland in de toekomst het zonder aardgas moet (kunnen) doen.



Hoe wordt Haarlem aardgasvrij?

De gemeente heeft uitgeschreven hoe groot de opgave is met bijbehorende projecten, bijvoorbeeld het aanleggen van warmtenetten. Deze warmtenetten maken op korte termijn ook gebruik van industriële restwarmte en op lange termijn steeds vaker van warmte uit duurzame bronnen, zoals geothermie.

Deze projecten worden verwerkt in de duurzame gebiedsprogramma’s. Zo mag in Haarlem nieuwbouw alleen nog zonder aardgas worden aangelegd. En met de corporaties worden prestatieafspraken gemaakt. Zij voldoen als eerste aan de ambitie van de Routekaart Haarlem Aardgasvrij 2040. Daarnaast worden dit jaar van het gemeentelijk vastgoed zogenaamde Duurzame Meerjaren Onderhoudsprogramma’s (DMJOP’s) gemaakt met investeringsvoorstellen.

Op basis van een onderzoek van CE Delftin opdracht van de Provincie Noord-Holland is een warmtestrategie voor Haarlem opgesteld. Hierin wordt bevestigd dat een warmtenet in Haarlem op sommige plekken nu al goedkoper is dan de bestaande energie-infrastructuur. Een belangrijke bron voor warmte is staalbedrijf Tata Steel met restwarmte voor 90.000 huishoudens. Direct daarna is geothermie (aardwarmte) aan de orde. Met de Green Deal Aardgasvrije wijken wordt nu al ruimte gemaakt in de Nederlandse regelgeving om nieuwbouw zonder aardgas te realiseren. De gemeente Haarlem ondertekende deze Green Deal in februari 2017 ook.

Besparen = isoleren

Woningeigenaren die nu al hun woning energiezuinig willen verbouwen, kunnen terecht bij de Huizenaanpak.

Duurzame elektra

Stichting Kennemer Energie zorgt voor zonnepanelen op daken van scholen, kantoren en bedrijven zodat mensen in de buurt deze duurzame energie kunnen afnemen via de Postcoderoosregelingvia de Regeling Verlaagd Tarief ('Postcoderoosregeling') krijgen leden van een coöperatie een energiebelastingkorting voor lokaal en duurzaam opgewekte elektriciteit via zijn of haar energienota. Door deze landelijke regeling kunnen inwoners van een wijk of dorp met elkaar op een financieel rendabele manier aan de slag met lokale en duurzame energie.

Duurzame warmte

Bewoners in de wijk Ramplaankwartier werken samen aan een aardgasvrije wijk in het project Spaargas.

Wethouder Sikkema is in de Metropoolregio Amsterdam trekker van het duurzame thema Gebouwde Omgeving. De metropoolregio Amsterdam bereidt zich voor op een aardgasvrije toekomst. In december 2016 stemden 32 publieke en private partijen in de Metropoolregio Amsterdam (MRA) in met het 'Grand Design' van een regionaal warmtenet van IJmuiden tot Almere en van Zaanstad tot Aalsmeer.

Haarlem is in de Metropoolregio Amsterdam trekker van het duurzame thema Gebouwde Omgeving

De regio bereidt zich hiermee voor op een aardgasvrije gebouwde omgeving met warmtenetten als een aantrekkelijk alternatief. Het beoogde collectieve warmtenet is zo’n tien keer goedkoper dan een aanpak met individuele maatregelen in de woningen.

Routekaart
'Om deze gigantische transitie daadwerkelijk te realiseren is de eerder genoemde routekaart gemaakt,' vertelt Sikkema. 'Haarlem wil in 2040 aardgasvrij zijn. De stad wil vroeg starten met de communicatie naar wijken en het gesprek aangaan met wijkbewoners over de overschakeling op nieuwe energie. Conform de routekaart wordt tussen 2020 en 2040 in diverse wijken aardgas vervangen door een duurzaam alternatief. Alle wijken komen een keer aan de beurt. Bewustwording van de noodzaak en de benodigde verandering van gedrag is een grote maatschappelijke opgave. Een groot deel van de Haarlemmers zal niet langer kunnen koken op gas, of het huis verwarmen met een cv-ketel.'

Met en voor bewoners
Om de meest passende warmtevoorziening per buurt en wijk te verwezenlijken, baseert de gemeente de routekaart op een wijkgerichte aanpak. Zo kan zij bewoners bij de keuze van alternatieven betrekken en maatwerk leveren. Bewoners worden vroeg geïnformeerd en in het proces betrokken. Dat geeft mensen tijd om de woning aan te passen, denk bijvoorbeeld aan isoleren. Bewoners kunnen meedenken hoe het anders kan. Als er na voorbereiding en inspraak een warmtenet wordt aangelegd, is de weg voorbereid voor een pijpleiding voor restwarmte. Dan wordt het oude gasnet weggehaald en worden de huizen op het warmtenet aangesloten.

Investeringsagenda & rol BNG Bank

Een workshop met BNG Bank, gericht op het inzichtelijk maken van de financierbaarheid van de Haarlemse investeringsagenda, bood de gemeente waardevolle feedback, zegt Margreet van der Woude, de Haarlemse programmamanager duurzaamheid. 'Naast inzicht in de financieringsmogelijkheden gaf dit ook inzicht in:

- Organisatiemodellen; terwijl de gemeente zich eerst alleen zorgen maakte over de hoogte van de investeringsbedragen, bood de workshop zicht op de kansen van business development bij de grotere opgaven (die vaak makkelijker via banken financierbaar zijn mits daar tijdig op geanticipeerd wordt);

- Governance; als de gemeente de 'rendabele' business cases aan de markt laat, blijft ze zelf met de 'onrendabele' projecten zitten. Dat betekent dat het belangrijk is tijdig een expliciete afweging te maken over een mix van rendabele en onrendabele projecten.'

Meer weten? Neem contact op met Caspar Boendermaker.
Foto bovenaan artikel: Hans Guldemond
Trefwoorden: Tags: Duurzaamheid; Energietransitie

Uw bijdrage

Log in met om uw bijdrage te plaatsen.