Pallas Agterberg van Alliander

Anders naar risico's gaan kijken

Kunnen banken en andere financiële instellingen duurzaamheidstransities versnellen? Een aantal koplopers uit de Duurzame Top 100 van Trouw geeft tips. En vertellen hoe zij zelf verschil maken. Aflevering 7: Pallas Agterberg van Alliander.

Pallas Agterberg (1963) zit op hete kolen. Voor zover die uitdrukking op haar van toepassing is. Want als directeur Strategie van Alliander bij het grootste netwerkbedrijf van Nederland geeft ze vorm aan 'de grootste energieomslag sinds het afscheid van steenkool'. Maar ze heeft dus haast. 'De tijd van grootschalige toepassing van de ideeën die we bij Alliander de afgelopen jaren voor die transitie hebben ontwikkeld, is nu echt begonnen. Wat we tot nu toe als bedrijf met een paar honderd man in een paar wijken deden, moeten we nu met veel meer mensen in duizenden wijken gaan doen. Gewoon echt beginnen dus. Dan gaan kosten ook extreem omlaag, een warmtepomp is nu gewoon nog vier keer te duur', verduidelijkt ze haar gevoel van urgentie.

Energietransitie

Agterbergs behoefte aan meer tempo heeft alles te maken met dat overeenkomstig het Nationale Klimaatakkoord alle tweeënhalf miljoen klanten, van het uit de splitsing van Nuon voortgekomen nutsbedrijf, per 2050 van het aardgas af zijn. Even als de rest van de gebouwde omgeving in Nederland. Als schaduwminister van Energietransitie bestempelde ze vorig jaar de aanpassing van het energienetwerk en de aansluiting van alle huizen erop tot een van de meest uitdagende opgaven voor het nieuwe kabinet. Maar die transitie moet veel breder dan alleen 'af van CO2', waarschuwt ze ook als partner van De Groene Zaak, platform van duurzame ondernemers. 'We beseffen ons nog te weinig dat met een andere energievoorziening alles anders moet.'

Van buiten naar binnen

Als sociaalwetenschapper en verandermanager kijkt Agterberg bij organisaties graag met een innovatieve blik 'van buiten naar binnen'. Door die bril bekeek ze Nuon toen dit energiebedrijf haar in 2007 vroeg de splitsing te begeleiden in een energieleverancier en netwerkbeheerder. En sinds 2008 doet ze dit in haar huidige functie bij die netwerkbeheerder, Alliander. Met als uitgangspunt van haar strategie een wijkgerichte aanpak: 'We zorgen dat onze klanten goed geïnformeerd en onderbouwd alternatieven voor aardgas kunnen kiezen. Zodat iedereen onder gelijke condities toegang heeft tot betrouwbare, betaalbare en duurzame energie.'

We zorgen dat onze klanten goed geïnformeerd en onderbouwd alternatieven voor aardgas kunnen kiezen zodat iedereen
onder gelijke condities toegang heeft tot
betrouwbare, betaalbare en duurzame energie

Voor haar 'disruptief denken', kreeg Agterberg twee jaar geleden van de gemeente Haarlemmermeer de Cruquiuspenning voor 'pioniers voor de circulaire samenleving'. Uit het juryrapport: 'Ze pakt een rol die vanuit haar functie niet vanzelfsprekend is en ze durft echt vooruit te blikken op de toekomst. Ze inspireert anderen om mee te doen.' De Duurzame Top 100-jury sloot zich daar vorig jaar bij aan: 'Via maatschappelijk debat probeert Agterberg te komen tot alternatieven voor verwarmen via aardgas, via projecten laat ze zien dat het kan en bereidt ze de eigen organisatie hierop voor. Ze helpt bij maatschappelijke projecten van onderop, omdat die kunnen leiden tot betaalbare energie voor iedereen.'

Concrete plannen

Dit najaar worden de hoofdlijnen van het Klimaatakkoord uitgewerkt tot concrete plannen voor een halvering van de CO2-uitstoot in 2030. Voor de gebouwde omgeving gebeurt dit - zoals bij Alliander -  aan de hand van een wijkgerichte aanpak. Maar Agterberg is er nog niet gerust op dat alle klimaatdoelen worden gehaald. Die zorg uitte ze ook als panellid op de bijeenkomst 'Klimaatakkoord – nu of nooit!' onlangs in Amsterdam. 'Voor de gebouwde omgeving zie ik het wel gebeuren, maar voor de industrie nog helemaal niet en mobiliteit zit daar zo'n beetje tussenin', reageerde ze op de vraag 'Hoe krijgen we iedereen in beweging?'.

Waarschuwing aan de financiële sector

Agterberg voorspelt dat de energietransitie aan één op de drie Nederlandse bedrijven van nu de kop zal kosten doordat ze tegen 2050 nog niet CO2-neutraal zijn. 'Strikt genomen verliezen die bedrijven dan hun license to operate. Ze gaan het dan in ieder geval heel moeilijk krijgen.'

Met dat vooruitzicht verandert voor de financiële sector het speelveld ook, waarschuwt ze: 'Financiers moeten heel anders naar hun risicoportefeuille gaan kijken.' Intern is verduurzaming bij banken nog teveel alleen een issue op de afdeling maatschappelijk verantwoord ondernemen, oordeelt ze. Niet of nauwelijks op de treasuryafdeling. 'Terwijl ze daar juist af moeten van de gedachte dat wie geld nodig heeft sowieso wel aan het loket komt en ze dan aan de hand van een vaste set van criteria kunnen beslissen. Maar dat denkproces is eindig. Want er zijn er allerlei initiatieven die wel sustainable zijn die gaan bijdragen aan de nieuwe economie, zoals de gebouwgebonden lening. Als bank moet je dus maken dat je je werkmethode aanpast, anders besta je straks ook niet meer.'

Er zijn allerlei initiatieven die wél sustainable zijn die gaan bijdragen aan de nieuwe economie, zoals de gebouwgebonden lening

Maar al te somber wil Agterberg niet zijn. Haar waarschuwing aan de financiële sector bedoelt ze als oproep aan banken een meer actieve houding aan te nemen. Voor banken die wel al echt met verduurzaming aan de slag zijn  – 'vooral kleinere, zoals BNG Bank' – is het een pleidooi om nog meer ruimte te geven aan de mensen die er financiële instrumenten en business cases ontwikkelen die nu nodig zijn.

'Een stap in de goede richting', noemt ze de brief die de bankensector onlangs aan het kabinet schreef met de belofte de ontwikkeling van gebouwgebonden financiering te steunen voor het versnellen van de verduurzaming van vooral de woningmarkt. En de onderhandelaars van het Klimaatakkoord spoort ze aan snel met een planning te komen voor wat er nog moet gebeuren: 'Want op het moment dat we het in trajecten kunnen zetten en planbaar krijgen, dan gaat het gewoon lukken.'

Alliander

Als netwerkbedrijf heeft Alliander als belangrijkste taak dat energie in de toekomst voor iedereen betrouwbaar, betaalbaar en bereikbaar blijft. Aandachtspunten voor het bedrijf in de overgang naar een duurzame energievoorziening zijn onder meer:
  • De aanpassing van het elektriciteitsnet in verband met grote toename in zowel gebruik als teruglevering
  • De beschikbare technische arbeidscapaciteit om het werk te realiseren
  • Voorspelbaarheid van werkzaamheden en de financiering daarvan
  • Voorkoming van overbelasting van het elektriciteitsnet, bijvoorbeeld door smart charging
  • Verslimmen van de aanpak van de energietransitie, bijvoorbeeld door oog te houden voor alternatieven (waterstof), locatiekeuze, slimme samenwerkingen en versnelde vergunningprocedures

Alliander zoekt actief de samenwerking met gemeenten, woningcorporaties, bewoners en andere belanghebbenden om hen te helpen beslissingen te nemen over een nieuwe duurzame energievoorziening. Bijvoorbeeld door kennis over bestaande netten, over mogelijke alternatieven en de technische en financiële consequenties van die alternatieven in te brengen.

Slimmer aansluiten

Tegelijkertijd zorgt Alliander voor tijdige uitbreiding en versterking van zijn energienetwerken. Denk aan slimmer aansluiten op de netten. Het scheelt als een nieuwe zonneweide of windpark kan worden ingepast op het bestaande netwerk en niet een heel nieuwe en dus kostbare infrastructuur vereist. Ander aandachtspunt is de inpassing van nieuwe warmtebronnen als vervanging van aardgas, bijvoorbeeld door het realiseren, beheren en exploiteren van warmte- en biosgasnetten.

Trefwoorden: Tags: Duurzaamheid; Gebouwgebonden; Energie en infrastructuur