'Nul-op-de-meter' vereist anders financieren

​Kunnen banken en andere financiële instellingen duurzaamheidstransities versnellen? Een aantal koplopers uit de Duurzame Top 100 van Trouw geeft tips. En vertellen hoe zij zelf verschil maken. Aflevering 6: Jan Willem van de Groep van Factory Zero.

Aanjagen van verandering in de bouw. In een notendop is dat wat Jan Willem van de Groep (47) drijft. 'Beginnetjesmaker', noemt hij het zelf. Met zowel een technische (hbo Civiele Techniek) als een bedrijfskundige achtergrond (master Bedrijfskunde). Ondernemer ook en inspirator. En besmet met het duurzaamheidsvirus sinds hij in zijn 'woningcorporatietijd' in 2008 de vraag kreeg voorgelegd hoe je woningen energieneutraal kan maken.

Van de Groep: 'Daar is het eigenlijk uit ontstaan, dat ik toen de bouwsector meer ben gaan uitdagen om slimme groene oplossingen te bedenken. Die nieuwe manier van aanbesteden sloeg aan. Met als gevolg dat ik van het ministerie van BZK de vraag kreeg of ik niet een landelijk aanjaagprogramma wilde doen. Zo werd ik in 2010 regisseur van het innovatieprogramma Energiesprong, voor het haalbaar en betaalbaar maken van nul-op-de-meter-renovaties voor een breed publiek.'

Bouw verandert razendsnel

De bouwsector verandert de komende jaren razendsnel, licht Van de Groep toe. Van een traditionele nijverheidssector beweegt de bouw onontkoombaar naar hoogtechnologische industrialisatie. 'Ik verbind de opgaven die spelen binnen de overlappende domeinen bouwen, wonen, mobiliteit en energie met die ontluikende bouwindustrie', verduidelijkt de uitvinder van de term 'nul-op-de-meter' zijn missie. Dat leverde hem ook al eens de titel op van 'duurzaamste man in de bouw en vastgoedsector'.

Ik verbind de opgaven die spelen binnen de overlappende domeinen bouwen, wonen, mobiliteit en energie met die ontluikende bouwindustrie

Binnen het Energiespong-programma, dat tot eind 2016 liep, stond Van de Groep ook aan de wieg van Stroomversnelling. Dat is een netwerk van inmiddels ruim honderd bouwers, toeleveranciers, corporaties, gemeentes, netbeheerders en financiers, met als uiteindelijk ambitie om alle 4,5 miljoen geschikte woningen in Nederland nul op de meter te krijgen.

Van de Groep is nu nog op de achtergrond betrokken bij Stroomversnelling. 'De bouw in beweging krijgen', zoals hij het noemt, doet hij nu met Factory Zero, een bedrijf dat producten levert voor complete 'woning make-overs'. Daarnaast is hij medeoprichter van ARXlabs, een bedrijf dat zich richt op het aanjagen van innovatie in de gebouwde omgeving.

Energiemodule

Factory Zero maakt sinds augustus vorig jaar in een eigen fabriek in Tiel energiemodules voor de verduurzaming van naoorlogse woningen. 'De motor van een huis' omschrijft Van der Groep het systeem: 'Een warmtepomp, ventilatiesysteem, boiler, omvormer, en dat alles in één energiebox met slimme aansturingssoftware.' Het bedrijf is daarmee een nieuwe schakel tussen toeleveranciers en bouwers: 'Als systeemintegrator maken we de groothandel en een flink deel van het werk van installateurs overbodig. Zo halen we er heel wat margestapeling tussenuit en heb je op de bouwplaats minder vakmensen nodig.'

Alles in één energiebox met slimme aansturingssoftware

Playmobil

Factory Zero maakt met de energiemodules nu deel uit van de propositie van verschillende bouwers die corporatiewoningen renoveren", legt Van de Groep uit. Dit jaar produceert het bedrijf driehonderd modules. Volgend jaar moeten dat er duizend worden. En de bedoeling is dat dit aantal in de jaren daarna telkens verdubbelt en dat de modules dan nog slimmer en goedkoper worden. En daar blijft het niet bij. Op de tekentafel liggen plannen voor complete gevels en daken: "Over een jaar of vier leveren we daken waarin de functies van de module zijn geïntegreerd. Bouwers hoeven onze componenten op de bouwplaats dan alleen nog als Playmobil in elkaar te zetten. Waardoor ze dan tot wel de helft goedkoper werken dan nu."

Transitievehikel

Factory Zero heeft de ambitie om binnen vijf jaar marktleider te zijn op het gebied van woning-make-overs. Maar daarmee laat Van de Groep zijn ambitie van beginnetjesmaker niet varen: 'Factory Zero is voor mij gewoon een transitievehikel. Wij proberen te laten zien dat het anders kan en iedereen mag komen kijken hoe we dat doen. Want de bedoeling is dat heel veel partijen dit ook gaan doen.' Maar met een lach: 'Mislukt die missie, dan denk ik dat ik heel rijk word, want dan gaan we zelf heel veel van die componenten verkopen, maar dat is niet mijn drive.'

Wij proberen te laten zien dat het anders kan en iedereen mag komen kijken hoe we dat doen; want de bedoeling is dat heel veel partijen dit ook gaan doen

Factory Zero

Factory Zero mikt met zijn energiemodules op de enorme renovatieopgave die er de komende decennia ligt op zowel nationaal als Europees niveau. Door hoge waarden van onroerend goed is de sloop van woningen nauwelijks een optie. Dat betekent volgens Factory Zero dat in 2050 meer dan negentig procent van de huidige woningen er nog steeds staat.

Factory Zero is ervan overtuigd dat alle Nederlandse huishoudens al binnen twintig jaar in een energieneutrale woning kunnen wonen. Zelf positioneert het zich in deze groeimarkt met een conceptueel ontworpen woning-make-over voor naoorlogse woningen, en dat is ongeveer 40 procent van de totale nationale woningvoorraad. Van de Groep: "Verduurzaming van de vooroorlogse woningbouw is ook een grote opgave. Daar zul je ook met collectieve systemen aan de slag moeten. Maar daarvoor zal er waarschijnlijk dieper in de beurs moeten worden getast dan voor de geïndustrialiseerde oplossingen die wij nu maken voor naoorlogse woningbouw.

'plug and play'

Het bedrijf ontwikkelt, produceert (deels met innovatieve partners uit de bouwindustrie) en levert alle componenten in de energiemodules. De modules zijn zo geconstrueerd dat ze op de bouwplaats volgens het principe van 'plug and play' in één dag kunnen worden geassembleerd, grotendeels gefinancierd door de energierekening van de bewoner. Het organiseren van schaalgrootte, waardoor prijzen fors verlagen en producten steeds beter worden, is daarbij een kernfactor.

Gebouwgebonden lening

'Verduurzaming van de gebouwde omgeving is een kwestie van innovatie in zowel de bouw- als financiële sector', benadrukt Van de Groep het belang van nieuwe financieringsvormen. De Stroomversnelling-partners maken zich hard voor financiële instrumenten die groen renoveren van een woning toegankelijk maakt voor mensen met een smallere beurs. 'De vijfentwintigduizend euro extra hypotheekruimte die er nu is voor een energiezuinige nieuwbouwwoning komt ook uit onze koker.'

Verduurzaming van een bestaande woning kost meer. Daarom is objectgebonden financiering voor particuliere woningen zo belangrijk

Maar verduurzaming van een bestaande woning kost meer. 'Dan praat je al gauw over veertigduizend euro. Daarom ben ik sinds 2012 ook aan het duwen op gebouwgebonden leningen. Voor de woningeigenaar verdwijnt dan het risico van een lange terugverdientijd. Omdat als hij verhuist de nieuwe eigenaar verder gaat met afbetalen. Daarom is objectgebonden financiering juist voor particuliere woningen zo belangrijk. Dus ik ben blij dat de financiële sector daar nu aan de klimaattafel een convenant voor heeft ondertekend.'

Driehonderd miljard euro

Aan de hand van het 'grotere plaatje' rekent Van de Groep voor dat de financieringsmogelijkheden met de gebouwgebonden lening enorm zijn en de risico's voor banken beperkt. 'De financiële sector kijkt voor het aflossen van schuld alleen naar cashflow en naar hoe zeker die kasstroom is. In dit geval praat je over dertien miljard euro. Want dat bedrag krijg je als je wat alle Nederlandse huishoudens jaarlijks aan energie uitgeven nu bij elkaar optelt. En de betalingsmoraal is bij energie best hoog want wanbetaling kan makkelijk worden afgestraft. Dus met dat risico valt het wel mee. Als de overheid daar dan ook nog een beetje borging tegenover zet zodat banken hun rentes omlaag kunnen doen, dan denk ik dat het al gauw richting de driehonderd miljard euro gaat wat je uit die nationale energierekening kunt financieren.'

Rol voor BNG Bank

Van de Groep zou ook graag zien dat bouwbedrijven en banken samen met complete proposities komen voor verduurzaming van woningen. 'Dus dat een bouwer en financier samen nul-op-de-meter-renovaties aanbieden. Voor hetzelfde bedrag als dat bewoners nu betalen aan het energiebedrijf, maar dan als maandelijkse aflossing van een objectgebonden lening die al bij het product zit. Dus zonder verder gedoe voor de bewoners. Dat zou ideaal zijn.' BNG Bank roept hij in dit verband op te bekijken of zo'n gecombineerd aanbod van renovatie plus financiering ook een optie is voor maatschappelijk vastgoed, zoals scholen: 'De financiering van zulke projecten is nu nog vaak lastig. Dus daar zou BNG Bank als financier van maatschappelijk vastgoed een belangrijke rol in kunnen spelen.'

Seminar Gebouwgebonden financiering

Op 3 oktober organiseert BNG Bank een seminar over gebouwgebonden financiering voor gemeenten. Gebouwgebonden financiering wordt in het regeerakkoord en klimaatakkoord benoemd als belangrijke oplossing om huiseigenaren te helpen bij het verduurzamen van hun woning.

Meer informatie en inschrijven
Trefwoorden: Tags: Nul-op-de-meter; Gebouwgebonden